{"id":96,"date":"2018-06-05T07:15:46","date_gmt":"2018-06-05T07:15:46","guid":{"rendered":"http:\/\/revolucioni.com\/?p=96"},"modified":"2018-06-05T22:10:07","modified_gmt":"2018-06-05T22:10:07","slug":"kur-mesdheu-ishte-det-i-vdekur","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/revolucioni.com\/?p=96","title":{"rendered":"Kur Mesdheu ishte nj\u00eb Det i Vdekur!"},"content":{"rendered":"<p>Para gjasht\u00eb milion vjetesh, gjat\u00eb epokes se Miocenit, Mesdheu ishte &#8230; nje det\u00a0 i vdekur, nd\u00ebrsa nj\u00eb seri e ngjarjeve gjeologjike q\u00eb zgjati 600,000 vite, mbylli ngushtic\u00ebn e Gjibraltarit dhe e mbushi basenin me krip\u00eb, e cila arriti n\u00eb nje kilometer e gjysm\u00eb n\u00eb lart\u00ebsi. \u00c7do gjurm\u00eb jete u zhduk.<\/p>\n<p>Mbyllja e ngushtic\u00ebs se Gjibraltarit ka pasur ndikim global, pasi uji i Mesdheut \u00ebsht\u00eb rishp\u00ebrndare nep\u00ebr oqeanet e planetit, duke e ngritur nivelin\u00a0 global edhe 10 metra.<\/p>\n<p>Pellgu mesdhetar t\u00ebrhoqi n\u00ebn pjes\u00ebn e poshtme t\u00eb tij nj\u00eb pjes\u00eb t\u00eb konsiderueshme t\u00eb krip\u00ebs s\u00eb oqeaneve t\u00eb Tok\u00ebs, duke reduktuar\u00a0 kripesine dhe duke ngritur pik\u00ebn e ngrirjes s\u00eb ujit, duke kontribuar k\u00ebshtu\u00a0 m\u00eb von\u00eb n\u00eb krijimin e akullit n\u00eb pole.<\/p>\n<p>Derisa, papritur, filloi nj\u00eb proces i kund\u00ebrt dhe brenda 200 viteve,\u00a0 uji nga Atlantikut kaloi ngushtic\u00ebn e Gjibraltarit dhe Mesdheu u p\u00ebrmbyt p\u00ebrs\u00ebri.<br \/>\nI pari qe e zbuloi kete ishte Charles Mayer-Eimar ne vitin 1867, duke vezhguar fosilet n\u00eb Messina, Sicili. Prej aty ai e quajti k\u00ebt\u00eb dukuri, nj\u00eb kriz\u00eb te kripesise\u00a0 t\u00eb Mesinis\u00eb, dhe k\u00ebshtu \u00ebsht\u00eb e njohur n\u00eb gjeologji. V\u00ebzhgimet e tij u konfirmuan nga shpimet e thella t\u00eb b\u00ebra nga shkenc\u00ebtar\u00ebt n\u00eb vitet 1970.<\/p>\n<p>Ekspert\u00ebt kuptojn\u00eb, pjes\u00ebrisht, mekanizmin q\u00eb \u00e7oi n\u00eb transformimin e Mesdheut n\u00eb nj\u00eb pellg t\u00eb madh kripe, por nuk nuk njohin plotesisht ndryshimet klimatike qe e bene te mundur.<\/p>\n<p>Kjo \u00ebsht\u00eb arsyeja pse nj\u00eb grup shkenc\u00ebtar\u00ebsh europiane po mbikqyrin fenomenin me financim nga Bashkimi Europian. Rachel Fleker,\u00a0 gjeologe n\u00eb Universitetin e Bristolit n\u00eb Angli, studioi s\u00eb bashku me koleget e saj depozitimin e sedimenteve n\u00eb disa pika te Mesdheut p\u00ebr t\u00eb m\u00ebsuar sakt\u00ebsisht se si ka filluar kriza e krip\u00ebsise<\/p>\n<p>Ne shtresat e\u00a0 ndryshme ka shenja qe tregojne ndryshimin e klim\u00ebs dhe ndikimin n\u00eb organizmat q\u00eb jetojn\u00eb n\u00eb det. Ndryshimet jan\u00eb t\u00eb ndikuar nga l\u00ebvizja e Tok\u00ebs rreth boshtit t\u00eb saj, i cili p\u00ebrcakton se si drita e diellit bie n\u00eb \u00e7do hemisfer\u00eb.<\/p>\n<p>Ekipi p\u00ebrdori simulimet klimatike p\u00ebr t\u00eb m\u00ebsuar sasin\u00eb e reshjeve, avullimit dhe rrjedh\u00ebn e ujit p\u00ebr n\u00eb dhe nga Mesdheu n\u00eb nj\u00eb periudh\u00eb prej 22.000 vjetesh, periudha kur filloi kriza e krip\u00ebsise. K\u00ebto t\u00eb dh\u00ebna i lidh\u00ebn ato me t\u00eb dh\u00ebnat q\u00eb mblodh\u00ebn nga sedimentet.<\/p>\n<p>Me pas, lumenj te lasht\u00eb n\u00eb Afrik\u00ebn Veriore mbushen detin me sasi t\u00eb m\u00ebdha t\u00eb ujit t\u00eb fresk\u00ebt, duke l\u00ebn\u00eb gjurm\u00ebt e aktivitetit t\u00eb dendur biologjik n\u00eb t\u00eb dh\u00ebnat fosile.<\/p>\n<p>Fenomene ekstreme t\u00eb motit<\/p>\n<p>Sipas simulimeve, shkenc\u00ebtar\u00ebt pan\u00eb se depozitimet me uj\u00eb t\u00eb \u00ebmb\u00ebl ndodhen kur ne hemisfer\u00ebn veriore kishte dimra shum\u00eb t\u00eb ftoht\u00eb dhe ver\u00eb shum\u00eb t\u00eb nxeht\u00eb.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Para gjasht\u00eb milion vjetesh, gjat\u00eb epokes se Miocenit, Mesdheu ishte &#8230; nje det\u00a0 i vdekur, nd\u00ebrsa nj\u00eb seri e ngjarjeve gjeologjike q\u00eb zgjati 600,000 vite, mbylli ngushtic\u00ebn e Gjibraltarit dhe &hellip; <a href=\"http:\/\/revolucioni.com\/?p=96\" class=\"more-link\">Read More<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":98,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3,1],"tags":[29,30],"class_list":["post-96","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kulture","category-lajme","tag-deti-mesdhe","tag-mesdheu-i-vdekur","entry"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/revolucioni.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/96","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/revolucioni.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/revolucioni.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/revolucioni.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/revolucioni.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=96"}],"version-history":[{"count":11,"href":"http:\/\/revolucioni.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/96\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":139,"href":"http:\/\/revolucioni.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/96\/revisions\/139"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/revolucioni.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/98"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/revolucioni.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=96"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/revolucioni.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=96"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/revolucioni.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=96"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}