Nga Jovan Jano\/Studiues<\/p>\n
Shum\u00eb njer\u00ebz e njohin Dhimit\u00ebr Paskon (Mitrush Kutelin) si shkrimtar, madje m\u00eb t\u00eb shquarin e proz\u00ebs shqipe, por, fatkeq\u00ebsisht, nuk njohin nj\u00eb fush\u00eb tjet\u00ebr t\u00eb veprimtaris\u00eb s\u00eb tij, si ekonomist, nga m\u00eb t\u00eb m\u00ebdhenjt\u00eb, n\u00eb nj\u00eb nga periudhat m\u00eb t\u00eb v\u00ebshtira q\u00eb ka patur vendi yn\u00eb, at\u00eb t\u00eb pushtimit fashist italian dhe nazist gjerman. Me veprimtarin\u00eb tij t\u00eb spikatur, ai z\u00eb nj\u00eb vend nderi n\u00eb historin\u00eb e financave, duke u cil\u00ebsuar si\u00a0 \u201cprinc i financave shqiptare\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n Dhimit\u00ebr Pasko (Mitrush Kuteli) lindi m\u00eb 13 shtator t\u00eb vitit 1907 n\u00eb Pogradec. Pasi mori m\u00ebsimet e para n\u00eb vendlindje, shkoi n\u00eb Selanik ku p\u00ebrfundoi studimet e mesme n\u00eb Shkoll\u00ebn Tregtare Rumune n\u00eb vitet 1921 -1928. Studimet e larta i p\u00ebrfundoi n\u00eb Bukuresht, n\u00eb Akademin\u00eb e Shkencave t\u00eb Larta Ekonomike, n\u00eb vitet 1928 -1931. Vitin e par\u00eb t\u00eb studimeve e ndoqi duke punuar nj\u00ebkoh\u00ebsisht si llogaritar, pasi shteti shqiptar nuk i dha burs\u00eb, sepse ai q\u00eb kur ishte n\u00eb vitin e fundit t\u00eb studimeve n\u00eb Selanik kishte kritikuar ashp\u00ebr n\u00eb shtyp politik\u00ebn ekonomike dhe monetare t\u00eb shtetit shqiptar. Burs\u00ebn ia dha m\u00eb von\u00eb shteti rumun, duke par\u00eb rezultatet e tij t\u00eb larta. Gjat\u00eb koh\u00ebs s\u00eb q\u00ebndrimit n\u00eb Rumani, Dhimit\u00ebr Pasko punoi edhe n\u00eb Ministrin\u00eb e Financave, si n\u00ebpun\u00ebs i lart\u00eb, ku drejtoi dhe bank\u00ebn e Cern\u00ebucit.<\/p>\n Q\u00eb n\u00eb mosh\u00ebn 17\u2013vje\u00e7are\u00a0 filloi t\u00eb botoj\u00eb, sidomos n\u00eb shtypin shqiptar t\u00eb Rumanis\u00eb, n\u00eb gazetat \u201cShqip\u00ebria e re\u201d dhe \u201cKosova\u201d, q\u00eb dilnin n\u00eb Kostanc\u00eb. Dhe shkrimet e tij flisnin p\u00ebr ngjarjet n\u00eb Shqip\u00ebri, trajtonin probleme ekonomike dhe financiare t\u00eb vendit.<\/p>\n N\u00eb mosh\u00ebn 27 -vje\u00e7are mori Doktorat\u00ebn n\u00eb Shkencat Monetare dhe Bankare me vler\u00ebsimin m\u00eb t\u00eb lart\u00eb: \u201cDiplomam Magnam Cum Laude\u201d. Pasi mori doktorat\u00ebn n\u00eb vitin 1934, Dhimit\u00ebr Pasko u angazhua si funksionar dhe arriti brenda nj\u00eb kohe t\u00eb shkurt\u00ebr t\u00eb b\u00ebhet drejtor i Bank\u00ebs Nacionale t\u00eb Rumanis\u00eb, duke iu p\u00ebrkushtuar ekskluzivisht k\u00ebrkesave t\u00eb nj\u00eb profesionaliteti t\u00eb ngusht\u00eb, pa u regjistruar n\u00eb ndonj\u00eb parti politike\u00a0(sipas d\u00ebshmis\u00eb s\u00eb shokut t\u00eb tij t\u00eb shkoll\u00ebs, Ionel Zeana, botuar tek \u201cFlaka\u201dm\u00eb12.07.1995<\/em>).<\/p>\n Kund\u00ebrshtimi q\u00eb i b\u00ebri politik\u00ebs financiare t\u00eb pushtuesve gjerman\u00eb n\u00eb Rumani, i solli si nd\u00ebshkim mobilizimin n\u00eb ushtri dhe d\u00ebrgimin drejt Frontit t\u00eb Lindjes (vjesht\u00eb 1941). Duhet t\u00eb th\u00ebn\u00eb se n\u00eb koh\u00ebn e Vermahtit hitlerian ekzistonte ligji q\u00eb nd\u00ebshkonte me plumb t\u00eb gjith\u00eb ata njer\u00ebz q\u00eb nuk i n\u00ebnshtroheshin mobilizimit n\u00eb ushtrin\u00eb naziste. K\u00ebtij ligji nuk iu n\u00ebnshtrua vet\u00ebm Dhimit\u00ebr Pasko por edhe nobelist\u00eb t\u00eb till\u00eb gjerman\u00eb si: Hajurih Bel, Gunter Gras, Zigfrid Lenc etj. Por Paskon ton\u00eb e ktheu nga rruga e vdekjes s\u00eb sigurt nj\u00eb telegram ku njoftohej se n\u00ebna e tij ishte shum\u00eb e s\u00ebmur\u00eb. Mundi t\u00eb arrij\u00eb n\u00eb Shqip\u00ebri n\u00eb shtator t\u00eb vitit 1942, nd\u00ebrsa n\u00ebna kish nd\u00ebrruar jet\u00eb dy jav\u00eb m\u00eb par\u00eb.<\/p>\n Gjat\u00eb vitit 1943 punoi pran\u00eb shoq\u00ebris\u00eb SASTEB. \u00cbsht\u00eb interesant fakti se n\u00eb vitet e okupacionit, Dhimit\u00ebr Paskon e etiketonin si \u201ct\u00eb kuq\u201d; sht\u00ebpin\u00eb n\u00eb Pogradec ia dogj\u00ebn dhe babain ia vran\u00eb italian\u00ebt?! Gjat\u00eb okupacionit gjerman punoi pran\u00eb Bank\u00ebs Komb\u00ebtare t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb si konsulent p\u00ebr \u00e7\u00ebshtje monetare. Kjo detyr\u00eb e \u00e7oi p\u00ebrs\u00ebri t\u00eb p\u00ebrballej me Komand\u00ebn Gjermane p\u00ebr shkak t\u00eb emetimit t\u00eb monedh\u00ebs s\u00eb re, q\u00eb k\u00ebrkonin t\u00eb nxirrnin gjerman\u00ebt n\u00eb Shqip\u00ebri p\u00ebr t\u00eb financuar ushtrin\u00eb e tyre. Kund\u00ebrshtimi dhe sabotimi i k\u00ebsaj monedhe i rrezikoi p\u00ebrs\u00ebri jet\u00ebn. Kur gjerman\u00ebt shkojn\u00eb ta arrestojn\u00eb n\u00eb Bank\u00eb, ai doli nga nj\u00eb port\u00eb an\u00ebsore dhe m\u00eb pas shkoi n\u00eb \u00e7et\u00ebn partizane, n\u00eb Prisk\u00eb (Kuptohet pse nuk shkoi tek Balli Komb\u00ebtar?!).<\/p>\n Po t\u00eb kishin nxjerr\u00eb monedh\u00eb t\u00eb re, Shqip\u00ebria do t\u00eb kish patur pasoja katastrofike si n\u00eb t\u00eb gjitha vendet e pushtuara nga gjerman\u00ebt. Nj\u00eb pjes\u00eb t\u00eb bank\u00ebnotave dhe nj\u00eb pjes\u00eb t\u00eb arit, p\u00ebr ta mbrojtur nga bastisjet e gjerman\u00ebve, drejtuesit e Bank\u00ebs, mes tyre dhe Dhimit\u00ebr Pasko, e kishin hequr nga thesari i madh dhe e kishin futur n\u00eb thesarin e vog\u00ebl. Nj\u00eb pjes\u00eb tjet\u00ebr e kishin d\u00ebrguar n\u00eb thesarin e Durr\u00ebsit. K\u00ebto shuma i mori n\u00eb dor\u00ebzim m\u00eb von\u00eb Banka e re, Banka e Shtetit Shqiptar.<\/p>\n N\u00eb n\u00ebntor t\u00eb vitit 1944, Dhimit\u00ebr Paskon e k\u00ebrkuan n\u00eb Berat, ku sapo ishte formuar Qeveria Demokratike e Shqip\u00ebris\u00eb e kryesuar nga gjeneral \u2013 kolonel, Enver Hoxha, ku punoi pran\u00eb Ministris\u00eb s\u00eb Financave. Personeli i k\u00ebsaj ministrie n\u00eb at\u00eb koh\u00eb p\u00ebrb\u00ebhej prej tre vetash: ministrit Ramadan \u00c7itaku, sekretarit t\u00eb P\u00ebrgjithsh\u00ebm, Qirjako Harito dhe k\u00ebshilltarit p\u00ebr \u00e7\u00ebshtjet financiare e monetare, Dhimit\u00ebr Pasko.<\/p>\n M\u00eb 27 n\u00ebntor u kthye n\u00eb Tiran\u00eb dhe vazhdoi t\u00eb punoj\u00eb pran\u00eb asaj ministrie p\u00ebr hartimin e projekteve t\u00eb para t\u00eb ligjeve financiare, pra, t\u00eb tatimeve t\u00eb luft\u00ebs dhe t\u00eb shtet\u00ebzimit t\u00eb Bank\u00ebs. Pas hapjes s\u00eb Bank\u00ebs s\u00eb Shtetit, u em\u00ebrua drejtor n\u00eb Drejtorin\u00eb Qendrore t\u00eb saj dhe u zgjodh an\u00ebtar i K\u00ebshillit Administrativ. Si drejtor Dhimit\u00ebr Pasko dha iden\u00eb, organizoi dhe mori pjes\u00eb n\u00eb operacionet e para financiare: vulosjen e monedh\u00ebs s\u00eb vjet\u00ebr, emetimin e \u00e7eqeve \u2013 monedh\u00eb p\u00ebr nevojat e para financiare etj. Kart\u00ebmonedhat me firm\u00ebn e tij ndodhen n\u00eb Muzeun Historik Komb\u00ebtar.<\/p>\n N\u00eb muajin gusht t\u00eb vitit 1946 dha dor\u00ebheqjen, pasi nuk pranoi parifikimin e monedh\u00ebs shqiptare me monedh\u00ebn jugosllave. N\u00ebn influenc\u00ebn e jugosllav\u00ebve dhe t\u00eb politik\u00ebs radikale, q\u00eb u ndoq pas \u00e7lirimit, klani projugosllav i asaj kohe e arrestojn\u00eb n\u00eb muajin maj t\u00eb vitit 1947 dhe e d\u00ebnojn\u00eb me pes\u00eb vjet heqje lirie. Ai u d\u00ebrgua n\u00eb kampin e Vlo\u00e7ishtit, bashk\u00eb me t\u00eb burgosurit e tjer\u00eb q\u00eb punonin p\u00ebr t\u00eb thar\u00eb k\u00ebnet\u00ebn e Maliqit. U lirua nga burgu n\u00eb prill t\u00eb vitit 1949.<\/p>\n Q\u00eb nga viti 1949, Dhimit\u00ebr Pasko, i mbiquajtur Mitrush Kuteli, nuk u angazhua m\u00eb me ekonomi, por u mor shum\u00eb pak me let\u00ebrsi dhe m\u00eb shum\u00eb punoi si p\u00ebrkthyes pran\u00eb Sht\u00ebpis\u00eb Botuese \u201cNaim Frash\u00ebri\u201d. Z\u00ebmra e tij pushoi s\u00eb rrahuri nga nj\u00eb infarkt, m\u00eb 4 maj t\u00eb vitit 1967.<\/p>\n \u2026si shkrimtar brilant\u2026<\/strong><\/p>\n Dhimit\u00ebr Pasko \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga personalitetet m\u00eb t\u00eb mira letrare, pse mos t\u00eb themi se ai \u00ebsht\u00eb babai i proz\u00ebs realiste shqipe dhe z\u00eb nj\u00eb vend t\u00eb merituar nga m\u00eb t\u00eb lartit n\u00eb Historin\u00eb e Let\u00ebrsis\u00eb Shqipe. N\u00eb let\u00ebrsin\u00eb artistike njihet me shum\u00eb emra, por m\u00eb i p\u00ebrdoruri njihet me emrin Mitrush Kuteli.<\/p>\n Dhimit\u00ebr Pasko ka nj\u00eb jet\u00eb t\u00eb pasur letrare n\u00eb sh\u00ebrbim t\u00eb edukimit letrar t\u00eb brezave t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb. Ky personalitet i kultur\u00ebs son\u00eb nuk ka qen\u00eb vet\u00ebm krijuesi i tregimit t\u00eb famsh\u00ebm \u201cVjeshta e Xheladin Beut\u201d apo autori i \u201cPesha e M\u00ebkatit\u201d, por \u00ebsht\u00eb autor edhe i t\u00eb tjera tregimeve \u2013 rr\u00ebfenja, si: \u201cNet\u00eb Shqiptare\u201d, \u201cAgo Jakupi e t\u00eb tjera rr\u00ebfime\u201d, \u201cKapllan Aga i Shaban Shpat\u00ebs\u201d, \u201cPylli i G\u00ebshtenjave\u201d, \u201cXinxifilua\u201d, \u201cTregime t\u00eb Mo\u00e7me Shqiptare\u201d, \u201cBalt\u00eb nga kjo tok\u00eb\u201d, \u201cN\u00eb nj\u00eb cep t\u00eb Iliris\u00eb s\u00eb Poshtme\u201d etj.<\/p>\n Subjektet e veprave t\u00eb tij e marrin tem\u00ebn nga realiteti, ku mbizot\u00ebron tema e kurbetit, ajo e marr\u00ebdh\u00ebnieve midis\u00a0 shtresave t\u00eb varfra dhe bejler\u00ebve dhe tema e gjakmarrjes. Mitrush Kuteli ose Dhimit\u00ebr Pasko (dhe pseudonimet e tjera: Janus, J, Izedin Jashar Kutrulija, Iz, Iz \u2013 ja \u2013 ku, Lugati, M. Liqerasi), nuk ka qen\u00eb vet\u00ebm publicist kritik dhe antikonformist, por edhe nj\u00eb p\u00ebrrall\u00ebtar dhe p\u00ebrkthyes i mrekulluesh\u00ebm. Ai\u00a0 na p\u00ebrktheu n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe kryevepra t\u00eb let\u00ebrsis\u00eb bot\u00ebrore nga Gogoli, Krillovi, Shcedrini, Turgenjevi deri tek tregimet e hershme t\u00eb Gorkit, Ostrovski etj.<\/p>\n Sipas profesorit t\u00eb Universitetit t\u00eb Tiran\u00ebs dhe p\u00ebrkthyesit tone t\u00eb mrekulluesh\u00ebm, Jorgji Doksani, \u201cPasko\u00a0 ishte njeri i ditur e me kultur\u00eb t\u00eb thell\u00eb. Kishte nj\u00eb talent t\u00eb madh si krijues artistik dhe ishte origjinal n\u00eb krijimtarin\u00eb artistike. Po ashtu ai ishte nj\u00eb l\u00ebvrues i mahnitsh\u00ebm i gjuh\u00ebs shqipe. Pas Fan Nolit, \u00ebsht\u00eb p\u00ebrkthyesi m\u00eb i mir\u00eb\u201d.<\/p>\n Ai ka merit\u00ebn se hodhi bazat e nj\u00eb tregimtarie origjinale moderne n\u00eb let\u00ebrsin\u00eb shqiptare.\u00a0 Kuteli botoi p\u00ebr s\u00eb gjalli 12 libra n\u00eb fush\u00ebn e let\u00ebrsis\u00eb artistike ku edhe k\u00ebtu shpaloset talenti dhe aft\u00ebsia e tij krijuese si prozator, poet, folklorist, publicist, p\u00ebrrall\u00ebtar dhe kritik letrar.<\/p>\n Dhimit\u00ebr Pasko ose si\u00e7 e njohin n\u00eb let\u00ebrsi, Mitrush Kuteli, njihte shum\u00eb mir\u00eb gjuh\u00ebn rumune, ruse, greke, italiane dhe fr\u00ebnge.<\/p>\n Por mbi t\u00eb gjitha Dhimit\u00ebr Pasko ishte nj\u00eb specialist i shquar n\u00eb fush\u00ebn e financave, dhe pa frik\u00eb mund t\u00eb themi se\u00a0 ka nj\u00eb kontribut t\u00eb \u00e7muar n\u00eb bazat e kombit. Ve\u00e7 veprimtaris\u00eb ekonomike, t\u00eb cil\u00ebn e kam p\u00ebrmendur m\u00eb sip\u00ebr n\u00eb k\u00ebt\u00eb shkrim, Dhimit\u00ebr Pasko ishte nj\u00eb ekonomist aktiv, shkencor dhe kritik.<\/p>\n Ai n\u00eb vitet 1924 \u2013 1933 ka me dhjet\u00ebra shkrime me karakter ekonomik dhe financiar n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe e t\u00eb huaj rreth monedh\u00ebs, kreditit, reform\u00ebs agrare, xhelepit, t\u00eb dhjetave dhe sidomos kund\u00ebr koncesioneve t\u00eb dh\u00ebna kapitalit italian, Bank\u00ebs Komb\u00ebtare t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb dhe Shoq\u00ebris\u00eb AGIP, q\u00eb kish z\u00ebn\u00eb tokat vajgurore t\u00eb vendit dhe mbante monopolin e karburanteve n\u00eb Shqip\u00ebri. Po ashtu n\u00eb shkrimet e tij, Dhimit\u00ebr Pasko godiste dhe dilte kund\u00ebr dh\u00ebnies me qira t\u00eb \u00e7ifligjeve p\u00ebr 99 vjet, nd\u00ebrmarrjeve italiane, q\u00eb synonin kolonizimin e Shqip\u00ebris\u00eb. Nj\u00eb artikull interesant ka qen\u00eb edhe shkrimi mbi Kriz\u00ebn e koron\u00ebs argjend n\u00eb Shqip\u00ebri dhe mbi humbjet q\u00eb p\u00ebsoi populli shqiptar nga kjo kriz\u00eb e shkaktuar nga Banka Komb\u00ebtare e Shqip\u00ebris\u00eb. Duhet theksuar se ky shkrim u botua si kryeartikull n\u00eb gazet\u00ebn \u201cTelegraf\u201d m\u00eb 1927.<\/p>\n M\u00eb 1933 botoi n\u00eb Rumani broshur\u00ebn: \u201cTri probleme me Bank\u00ebn Komb\u00ebtare t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb\u201d. Kjo broshur\u00eb u konfiskua n\u00eb Shqip\u00ebri, por hyri dhe qarkulloi fshehtazi dor\u00eb m\u00eb dor\u00eb. Gazeta \u201cLiria Komb\u00ebtare\u201d e Gjenev\u00ebs e komentoi gjer\u00eb.<\/p>\n N\u00eb vitet 1943 \u2013 44 botoi n\u00eb shtypin shqiptar nj\u00eb s\u00ebr\u00eb artikujsh ekonomik\u00eb dhe financiar\u00eb, t\u00eb cil\u00ebt synonin luft\u00ebn kund\u00ebr inflacionit monetar (nxjerrjes s\u00eb monedh\u00ebs s\u00eb re), q\u00eb donin t\u00eb b\u00ebnin pushtuesit gjerman\u00eb. N\u00eb gjuh\u00ebn rumune, Dhimit\u00ebr Pasko ka botuar 16 libra dhe broshura t\u00eb ndryshme sidomos mbi problemet e monedh\u00ebs dhe t\u00eb kreditit n\u00eb Ballkan, mes t\u00eb cil\u00ebve:<\/p>\n \u201cMendime mbi Kriz\u00ebn Agrare n\u00eb Rumani. (Bukuresht 1932, faqe102). Kjo vep\u00ebr fitoi \u00e7mimin e par\u00eb n\u00eb nj\u00eb konkurs dhe u botua m\u00eb par\u00eb n\u00eb \u201cBuletini i Ministris\u00eb s\u00eb Bujq\u00ebsis\u00eb\u201dt\u00eb Rumanis\u00eb dhe pastaj si lib\u00ebr m\u00eb vete; \u201cHuarat me forc\u00eb mbi qarkullimin e monedh\u00ebs\u201d (botuar m\u00eb 1933 nga Instituti Ekonomik Rumun); Bankat Bujq\u00ebsore t\u00eb vendeve t\u00eb Ballkanit\u201d (viti 1934, broshur\u00eb); \u201cSistemet e Bankave t\u00eb emisionit t\u00eb vendeve t\u00eb Ballkanit, ku p\u00ebrfshihen bankat turke, bullgare, greke, jugosllave, shqiptare, tez\u00eb p\u00ebr doktorat\u00eb, botuar m\u00eb 1933, faqe 302; \u201cBanka Komb\u00ebtare e Shqip\u00ebris\u00eb\u201d, faqe 122, q\u00eb u komentua gjer\u00ebsisht n\u00eb shtypin rumun e t\u00eb huaj.<\/p>\n Revistat italiane \u201cRasegna Monetaria\u201d dhe \u201cRivista Bancaria\u201d, t\u00eb njohura n\u00eb rrethet financiare nd\u00ebrkomb\u00ebtare, nuk i mohuan vler\u00ebn shkencore dhe dokumentare, por kund\u00ebrshtuan p\u00ebrfundimet e librit dhe kritik\u00ebn e ashp\u00ebr p\u00ebr spekulimet e Bank\u00ebs n\u00eb kurriz t\u00eb popullit shqiptar n\u00eb politik\u00ebn e monedh\u00ebs, t\u00eb kreditit, t\u00eb fitimeve dhe sidomos t\u00eb p\u00ebrb\u00ebrjes s\u00eb kapitalit duke deklaruar se \u201caq mund t\u00eb b\u00ebhej n\u00eb ato rrethana\u201d. Nj\u00ebra nga k\u00ebto revista e klasifikoi Dhimit\u00ebr Paskon duke e quajtur \u201cil Pasko rosso\u201d. Nj\u00eb pjes\u00eb t\u00eb dokumenteve t\u00eb k\u00ebsaj vepre ai i mori nga Seksioni Ekonomik i Lidhjes s\u00eb Kombeve n\u00eb Gjenev\u00eb dhe nga ekspert\u00eb t\u00eb k\u00ebtij organi me t\u00eb cil\u00ebt kish lidhur let\u00ebrk\u00ebmbim. Ky lib\u00ebr u komentua pozitivisht nga revista \u201cLes Balkans\u201d, q\u00eb dilte n\u00eb gjuh\u00ebn fr\u00ebnge n\u00eb Athin\u00eb dhe nga revista \u201cBankarstvo\u201d e Zagrebit. Shtypi shqiptar, i subvencionuar nga Banka, nuk e p\u00ebrmendi fare.<\/p>\n Shkrimet e botuara n\u00eb k\u00ebto revista titulloheshin: \u201cKapitalet e huaja n\u00eb Bankat e m\u00ebdha t\u00eb Bullgaris\u00eb\u201d (viti 1936, botuar nga Instituti Ekonomik Rumun); \u201cKrediti bujq\u00ebsor n\u00eb Rumani\u201d, botuar m\u00eb 1937 n\u00eb organin e Shoqat\u00ebs s\u00eb Ekonomist\u00ebve Rumun\u00eb dhe pastaj si lib\u00ebr m\u00eb vete; \u201cDhjet\u00eb leksione p\u00ebr monedh\u00ebn, kreditin dhe sh\u00ebrbimet\u201d m\u00eb 1938; \u201cKriza e Kontrollit n\u00eb shoq\u00ebrit\u00eb parashtet\u00ebrore, shkruar e botuar m\u00eb 1938, etj.<\/p>\n Duhet th\u00ebn\u00eb se veprimtaria financiare, ekonomike dhe bankare e Dhimit\u00ebr Paskos, mendoj se \u00ebsht\u00eb pak e njohur p\u00ebr opinionin ton\u00eb shqiptar, sepse ai i ka botuar k\u00ebto libra, broshura apo studime me disa pseudonime si: Dr. Pas, PAS, Pas, AB etj dhe nuk p\u00ebrjashtohet mos njohja apo mos zbardhja e tyre apo l\u00ebnia n\u00eb harres\u00eb nga xhelozia dhe keqdash\u00ebsia.<\/p>\n \u2026publicist e teoricien<\/strong><\/p>\n Edhe publicistika e Dhimit\u00ebr Paskos ka karakterin e analizave kritike ekonomike. Ai n\u00eb k\u00ebto shkrime na paraqitet si nj\u00eb njoh\u00ebs i thell\u00eb e i v\u00ebmendsh\u00ebm i halleve t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb e i popullit shqiptar.<\/p>\n N\u00eb gazet\u00ebn \u201cBashkimi i Kombit\u201d t\u00eb dat\u00ebs 16 shkurt 1944 gjendet nj\u00eb artikull shum\u00eb interesant i tij i titulluar \u201cVobekt\u00ebsohemi\u201d. Pasi shkruan p\u00ebr munges\u00ebn e rrug\u00ebve, t\u00eb urave, t\u00eb makinave, p\u00ebr munges\u00ebn e karburanteve e t\u00eb l\u00ebnd\u00ebs s\u00eb par\u00eb; pasi shkruan p\u00ebr nj\u00eb nga fabrikat m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, si\u00e7 ishte Mulliri i V\u00ebllez\u00ebrve Shijaku, \u201cq\u00eb po d\u00ebmtohet r\u00ebnd\u00eb e po ndryshket\u201d, Dhimit\u00ebr Pasko e vler\u00ebson k\u00ebt\u00eb fabrik\u00eb\u00a0 jo vet\u00ebm si pasuri private, por edhe pasuri komb\u00ebtare. Po ashtu n\u00eb k\u00ebt\u00eb artikull ai shkruan \u201cp\u00ebr nj\u00eb sasi t\u00eb mallrave t\u00eb tregtar\u00ebve t\u00eb Kor\u00e7\u00ebs, mbase edhe p\u00ebr nj\u00eb sasi ari, q\u00eb jan\u00eb bartur edhe po barten p\u00ebr n\u00eb Greqi p\u00ebr arsye sigurimi\u201d.<\/p>\n Dhimit\u00ebr Pasko n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb profetike shkruan gjithashtu \u201cp\u00ebr tokat e braktisura nga banor\u00ebt e saj t\u00eb Myzeqes\u00eb, Vlor\u00ebs dhe Kor\u00e7\u00ebs\u2026Po ashtu b\u00ebn kritik\u00eb se n\u00eb tokat e liruara dhe n\u00eb shum\u00eb qendra t\u00eb tjera konsumohen prodhime t\u00eb monopolist bullgar si cigare, shkrep\u00ebse, letra cigaresh, krip\u00eb etj., t\u00eb sjella me kontraband\u00eb. \u201cK\u00ebsisoj \u2013 shkruan ai \u2013 ne i paguajm\u00eb shtetit bullgar taksa konsumi t\u00eb afta, n\u00eb vend q\u00eb t\u2019ia paguajm\u00eb shtetit shqiptar.<\/p>\n Kritiku dhe v\u00ebzhguesi i rrept\u00eb i problemeve ekonomike dhe sociale, Dhimit\u00ebr Pasko, shkruan gjithashtu se \u201cbuxheti i shtetit \u00ebsht\u00eb ngarkuar dhe po ngarkohet me shpenzime t\u00eb paprodhimshme, q\u00eb i kalojn\u00eb mund\u00ebsit\u00eb e nj\u00eb ekonomie normale e jo t\u00eb nj\u00eb ekonomie t\u00eb d\u00ebrmuar si kjo e dit\u00ebve tona\u2026Pik\u00ebrisht n\u00eb k\u00ebt\u00eb faz\u00eb kur mund t\u00eb aspironim n\u00eb nj\u00eb shqiptarizim t\u00eb tyre, institutet e kreditit t\u00eb vendit jan\u00eb t\u00eb kanosura t\u00eb mbyllin bilancet me humbje sepse ka shpenzime personeli t\u00eb shumta dhe t\u00eb ardhura t\u00eb zvog\u00ebluara nga mungesa e veprimtaris\u00eb ekonomike \u2013 shkruan ai.<\/p>\n \u201cMonedha komb\u00ebtare \u00ebsht\u00eb ngarkuar q\u00eb nga viti 1939 e gjer n\u00eb shtator t\u00eb vitit 1943 e k\u00ebndej\u00a0 me ngarkesa \u2013 analizon Pasko \u2013 q\u00eb nuk jan\u00eb t\u00eb tonat dhe kjo barr\u00eb e v\u00ebn\u00eb mbi monedh\u00ebn komb\u00ebtare r\u00ebndon efektivisht mbi ekonomin\u00eb komb\u00ebtare t\u00eb cil\u00ebn e turbullon dhe e shtyp\u201d. M\u00eb tej ky parashikues profetik shkruan: \u201cVobekt\u00ebsohemi dita m\u00eb dit\u00eb. Do fillojm\u00eb emigracionin jasht\u00eb shtetit, porte m\u00eb porte, kush t\u00eb na qas p\u00ebr t\u00eb punuar me krah p\u00ebr nj\u00eb kothere buk\u00eb. Kjo do t\u00eb sjell\u00eb dob\u00ebsimin ton\u00eb demografik dhe dob\u00ebsimin ton\u00eb politik. Nj\u00ebkoh\u00ebsisht me k\u00ebt\u00eb do k\u00ebrkojm\u00eb kapitale nga jasht\u00eb dhe do t\u00eb pranojm\u00eb kushte p\u00ebrul\u00ebsie ose gjunj\u00ebzim\u201d. Ai kritikon shtetin e asaj kohe, i cili si p\u00ebrfaq\u00ebsues i permanencave t\u00eb kombit nuk e thot\u00eb fjal\u00ebn e tij vendimtare me grushtin godit\u00ebs.<\/p>\n Jeta jo shum\u00eb e gjat\u00eb dhe veprimtaria krijuese e Dhimit\u00ebr Paskos, me privacione dhe d\u00ebshp\u00ebrime, e b\u00ebjn\u00eb at\u00eb nj\u00eb figur\u00eb t\u00eb dashur e t\u00eb paharruar dhe krijimtarin\u00eb tij nj\u00eb nga m\u00eb t\u00eb \u00e7muarat n\u00eb fondin e art\u00eb t\u00eb kultur\u00ebs shqiptare.<\/p>\n \u201c\u2026Se un\u00eb k\u00ebt\u00eb rrug\u00eb zgjodha, e shtrenjta<\/strong>\u00a0Efterpi\u201d!<\/strong>\u00a0\u00a0<\/strong><\/p>\n Pjes\u00eb nga letra (testament) q\u00eb Pasko<\/strong>\u00a0ia ka l\u00ebn\u00eb bashk\u00ebshortes s\u00eb tij, Efterpit, dy muaj para se t\u00eb vdiste, ku i flet p\u00ebr pun\u00ebn e tij si ekonomist<\/strong><\/p>\n Ne u bashkuam, rrojtm\u00eb, dhe b\u00ebm\u00eb f\u00ebmij\u00eb n\u00eb vjete stuhie: burg, urbaniz\u00ebm, hotel. Po at\u00ebhere kisha sh\u00ebndet dhe i kap\u00ebrxeva t\u00eb gjitha. Tani, ti e di\u2026S\u00ebmundjet dhe brengat m\u00eb brehn\u00eb, m\u00eb h\u00ebng\u00ebrn\u2026Ndofta, pas vdekjes, kur t\u00eb pushojn\u00eb pasionet dhe urrejtjet, shteti yn\u00eb mund t\u2019ju ndihmoj\u00eb p\u00ebr hir t\u00eb pun\u00ebs sime s\u00eb kaluar: n\u00eb gazetari dhe let\u00ebrsi, q\u00eb n\u00eb mosh\u00eb t\u00eb njom\u00eb, dhe sidomos n\u00eb fush\u00ebn ekonomike\u2026<\/em><\/p>\n \u2026Kam punuar pa interes vetiak, bile kund\u00ebr interesit vetiak\u2026Zgjodha rrug\u00ebn e kund\u00ebrt: luft\u00ebn kund\u00ebr atyre q\u00eb donin t\u00eb grabisnin, atyre q\u00eb grabisnin. Nuk i ndala dot t\u00eb t\u00ebra, jo se s\u2019desha, jo se kisha interes, po se s\u2019munda. Kaq munda, kaq b\u00ebra. Kund\u00ebr grabitjeve italiane, kund\u00ebr grabitjeve gjermane, kund\u00ebr grabitjeve jugosllave.<\/em><\/p>\n \u2026Nuk zgjodha kurr\u00eb udh\u00ebn e rehatit vetiak, udh\u00ebn e \u201curt\u00eb e but\u00eb e lug\u00ebn plot\u201d. Kam punuar shum\u00eb, kam dashur shum\u00eb, kam gabuar shum\u00eb. Tani jeta shkoi, nuk kthehet dot, nuk ndreqet dot.<\/em><\/p>\n T\u00eb kam treguar se gjerman\u00ebt do t\u00eb m\u00eb varnin p\u00ebrpara bashkis\u00eb, kur muarr vesh se kisha sabotuar nxjerrjen e monedh\u00ebs s\u00eb re q\u00eb donin t\u00eb b\u00ebnin. M\u00eb shp\u00ebtoi fati. Nuk do t\u00eb skuqem kurr\u00eb nga turpi as me veprimin tim n\u00eb dit\u00ebt e para t\u00eb \u00e7lirimit. Punova si i marr\u00eb, luftova kund\u00ebr grabitjeve jugosllave. Aq m\u00eb fort nuk mund t\u00eb skuqem nga turpi p\u00ebr veprimtarin\u00eb time praktike-n\u00eb fush\u00ebn ekonomike-n\u00eb Rumani. Edhe atje kund\u00ebr gjerman\u00ebve\u2026<\/em><\/p>\n \u2026Kam q\u00ebn\u00eb kund\u00ebr rus\u00ebve sepse ata mbajn\u00eb n\u00ebnvete dhe shkomb\u00ebtarizojn\u00eb popuj t\u00eb tjer\u00eb; kund\u00ebr gjerman\u00ebve sepse kan\u00eb shfryt\u00ebzuar dhe zhdukur popuj t\u00eb tjer\u00eb, kund\u00ebr anglez\u00ebve p\u00ebr t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn ar\u00ebsye.<\/em><\/p>\n Biri i nj\u00eb populli t\u00eb vog\u00ebl nuk mund t\u00eb b\u00ebnte ndryshe. N\u00eb Rumani kam luftuar, aq sa mund t\u00eb luftoj\u00eb nj\u00eb njeri i vog\u00ebl, kund\u00ebr shfryt\u00ebzimit t\u00eb kapitalit v\u00ebndas dhe t\u00eb huaj. K\u00ebt\u00eb q\u00ebndrim kam pasur edhe kur isha drejtor banke.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Nga Jovan Jano\/Studiues Shum\u00eb njer\u00ebz e njohin Dhimit\u00ebr Paskon (Mitrush Kutelin) si shkrimtar, madje m\u00eb t\u00eb shquarin e proz\u00ebs shqipe, por, fatkeq\u00ebsisht, nuk njohin nj\u00eb fush\u00eb tjet\u00ebr t\u00eb veprimtaris\u00eb s\u00eb … Read More<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":78,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3,1],"tags":[12,25],"class_list":["post-77","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kulture","category-lajme","tag-jovan-jano","tag-mitrush-kuteli","entry"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/revolucioni.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/77","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/revolucioni.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/revolucioni.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/revolucioni.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/revolucioni.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=77"}],"version-history":[{"count":1,"href":"http:\/\/revolucioni.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/77\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":79,"href":"http:\/\/revolucioni.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/77\/revisions\/79"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/revolucioni.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/78"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/revolucioni.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=77"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/revolucioni.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=77"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/revolucioni.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=77"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}